مىگردد . رك : حيوة الحيوان - ذيل خطاف . ( 196 ) 139 / 20 : طوفان و لنگرگاه - در اينجا عبارت متن چاپى ابن فقيه ( از س 13 ص 296 تا س 2 ص 297 ) مغشوش و مغلوط است . در سطر 1 ص 297 كلمهء « الكتب » با فتح كاف و نون ، و در سطر 2 همين صفحه كلمهء « المكا » با فتح ميم بر وزن صفا ، ذكر شده است ، كه ابدا درست نيست . ما در آغاز به گمان صحت ضبط متن چاپى و نوعى اعتماد به چاپ مستشرق فاضل دخويه ، اين ضبط را درست پنداشتيم و بس وقت تلف ساختيم ، و در معاجم و متون قديم و رسائل منثور و منظوم علم البحر از ابن ماجد و ديگران « 1 » در پى آنها گشتيم ، در لغات به معانيى مىرسيديم كه ابدا مناسب مقام نبود . سر انجام هنگام جستجو دربارهء برستوج و جواف در كتاب الحيوان جاحظ به اين مطلب بر خورديم ، و معلوم شد كه ابن فقيه ، عبارت جاحظ « 2 » را با اندك تصرفى آورده است و سپس ( لا بد از ناسخان ) چنين تصحيف دشواريابى در اين دو كلمه روى داده است . اما « الكتب » بنا بر ظاهر الحيوان ( ج 3 ، ص 262 س 10 ) الخب ( با كسر خاء و تشديد با ) است ، و بنا به توضيح محشى به معناى خيزاب گرفتن و توفانى شدن درياست . اما « المكا » ، مكلا « 3 » است بر وزن « مكرر » و به معناى لنگرگاه است بنا بر اين ترجمه را بر اساس ضبط صحيح كلمه آورديم . در مورد بقيه عبارت كه گفته شد مغشوش است ، بدان روى است كه نسبت به اصل مطلب - كه ظاهرا از جاحظ است - سقط و اعتراض ( چنان كه در پاورقى ياد آور شديم ) دارد . و محل‌هايى كه مسافتشان را تعيين مىكند كاملا ذكر نشده است . نيز مىگويد : و انما غلط الناس ( 296 ) و در جاحظ است كه و انما غلط ناس ( ج 3 ص 262 ) نيز در صفحهء 297 متن ( س 2 ) در كلمه « قسمة الزنج » احتمال تصحيف است كه مثلا جهة الزنج يا الى جهة الزنج بوده است . اكنون براى تكميل و تعديل عبارت مؤلف بايد رجوع كرد به الحيوان ، عنوانهاى ( مجىء قواطع السمك الى البصرة ) و ( بعد بلاد الزنج و الصين عن

--> ( 1 ) - چون : الفوائد فى اصول علم البحر و القواعد ، و تحفة الفحول - از شهاب الدين احمد بن ماجد . و منهاج الفاخر فى علم البحر الزاخر - از سليمان بن احمد مهرى محمدى . و العمدة المهرية في ضبط العلوم البحرية ، و ارجوزهء سبعيه ، و ارجوزهء ذهبيه ، و ارجوزهء هاديه ، و ارجوزهء حاوية الاقتصار فى اصول علم البحار ، و شرح تحفة الفحول . ( 2 ) - ( م 255 ) ( 3 ) - از : كلأ السفينة ، ادناها من الشط ، يعنى كشتى را به كرانه كشيد .